Geschiedenis van een Indo

De drukker komt in zicht.

Geplaatst op: 17-11-2026
Door: Ton Haex, in de categorie: Creativiteit
Trefwoorden: Boek • Creativiteit • Familieverhaal

Een familiegeschiedenis

Er komt een moment waarop je een boek niet meer alleen aan het schrijven bent, maar ook moet gaan nadenken over het loslaten ervan. Dat punt begint voor mij in zicht te komen. Mijn boek Geschiedenis van een Indo heeft inmiddels verschillende redactierondes achter de rug. Ik wacht nu nog op de reacties van enkele lezers. Zodra ik hun opmerkingen heb bekeken en verwerkt in de laatste versie, gaat het manuscript naar de drukker.

Die zin schrijf ik vrij gemakkelijk op. Toch zit er voor mij veel in: het boek gaat naar de drukker. Wat begon met herinneringen, vragen en oude familiedocumenten, krijgt straks een omslag, een rug en bladzijden die je kunt omslaan. Dan kan ik het vasthouden.

Maar zover is het nog nét niet. Eerst mogen anderen er nog iets van vinden.

Een familiegeschiedenis begint met vragen

Bij een familiegeschiedenis denk je misschien aan een stamboom: namen, geboortedata, huwelijken en overlijdens. Die gegevens zijn nodig. Ze geven houvast en helpen om mensen op de juiste plek in de tijd te zetten. Maar ze vertellen lang niet alles.

Ik wilde ook weten hoe de mensen in mijn familie leefden. Wat hun overkwam, welke keuzes ze maakten en wat daarvan doorwerkte in het leven van hun kinderen. En uiteindelijk ook in dat van mij.

Daarvoor moest ik verder kijken dan mijn eigen herinneringen. Naar het leven van mijn ouders en grootouders, naar Nederlands-Indië, naar de oorlog en de jaren daarna. Naar de komst naar Nederland en naar het opbouwen van een bestaan in omstandigheden waarover binnen een familie soms veel wordt verteld, maar soms ook opvallend weinig.

Het boek groeide vanuit die vragen. Een naam op een document leidde naar een persoon. Een foto riep een herinnering op. Een brief bracht een stem terug die ik anders misschien nooit zo had leren kennen. Steeds kwam er iets bij dat het verhaal aanvulde of mijn beeld ervan veranderde.

Wat weet ik eigenlijk zeker?

Tijdens het schrijven merkte ik hoe belangrijk het is om onderscheid te maken tussen wat vaststaat, wat iemand zich herinnert en wat we vermoeden.

Een familieverhaal kan jarenlang worden doorverteld. Op den duur klinkt het zo vertrouwd dat niemand zich nog afvraagt waar het vandaan komt. Tot je een datum controleert of een document vindt dat een andere volgorde laat zien. Dan moet je opnieuw kijken.

Dat geldt ook voor mijn eigen herinneringen. Ik kan me iets heel duidelijk voor de geest halen, maar daarmee weet ik nog niet automatisch of het precies zo is gebeurd. Zeker wanneer je terugkijkt op je jeugd, lopen wat je zelf hebt meegemaakt en wat je later hebt gehoord soms door elkaar.

Ik heb geprobeerd daar in het boek zorgvuldig mee om te gaan. Gedocumenteerde feiten moeten als feiten herkenbaar zijn. Familieherinneringen verdienen hun plaats, met de ruimte die bij herinneringen hoort. En waar iets onzeker blijft, wil ik die onzekerheid laten staan.

Dat laatste vond ik niet altijd gemakkelijk. Als schrijver wil je graag een verhaal kunnen afronden. Je wilt weten hoe het zat. Maar soms is het eerlijkste antwoord dat ik het nog niet weet, of waarschijnlijk nooit helemaal zal weten.

Ook dat hoort bij deze geschiedenis.

Foto’s en brieven brengen mensen dichterbij

Een bijzonder onderdeel van het werk was het bekijken en ordenen van foto’s en documenten. Sommige beelden kende ik al heel lang. Toch ging ik er tijdens het schrijven anders naar kijken.

Wie staat er precies op? Wanneer kan de foto zijn gemaakt? Wat weet ik van de omstandigheden? En wat vul ik zelf in, omdat ik de mensen herken en hun latere leven ken?

Een foto legt een ogenblik vast. Wat eraan voorafging en wat erna kwam, valt buiten beeld. Juist daarom kan zo’n opname veel vragen oproepen.

Bij brieven gebeurt weer iets anders. Daar lees je de woorden die iemand op dat moment zelf koos. Je komt dichter bij de dagelijkse werkelijkheid: bezorgdheid, praktische zaken, familieberichten, plannen. Soms maakt een kleine opmerking meer indruk dan een officieel document van meerdere pagina’s.

Voor het boek heb ik steeds moeten afwegen wat werkelijk iets toevoegt. Een foto opnemen omdat ik eraan gehecht ben, is begrijpelijk. Maar de lezer moet er ook iets aan hebben. Helpt het beeld om iemand te leren kennen? Maakt een document een gebeurtenis duidelijker? Ondersteunt het een belangrijk gegeven?

Die afweging heeft me geholpen om scherper te kiezen.

Schrijven over familie is ook naar jezelf kijken

Geschiedenis van een Indo gaat over mijn familie, en daarmee onvermijdelijk ook over mijzelf.

Ik ben onderdeel van het verhaal dat ik probeer te begrijpen. Ik schrijf over mensen met wie ik verbonden ben, over gebeurtenissen waarvan ik de gevolgen heb ervaren en over herinneringen die voor mij een persoonlijke betekenis hebben.

Dat maakt het schrijven waardevol, maar soms ook lastig. Je wilt recht doen aan mensen zonder moeilijke kanten weg te poetsen. Je wilt vertellen wat er is gebeurd, terwijl je weet dat een ander familielid dezelfde periode anders kan hebben beleefd.

Ik hoef achteraf niet ieder antwoord te hebben om toch zorgvuldig te kunnen schrijven. Wel moet ik blijven opletten wanneer ik iets weet en wanneer ik iets interpreteer.

Tijdens dat werk ben ik geregeld opnieuw naar een passage gaan kijken. Was ik hier duidelijk genoeg? Stond er werkelijk wat ik bedoelde? Had ik voldoende ruimte gelaten voor wat ik niet kon weten?

Het zijn vragen die tijdens het schrijven steeds terugkomen. En bij het herlezen opnieuw.

De redactierondes: het boek als geheel bekijken

Na het schrijven kwam het redigeren. Inmiddels heeft het manuscript een paar van die rondes achter de rug.

Daarbij gaat het om meer dan spelling en leestekens. Ik heb ook gekeken naar de opbouw, naar herhalingen en naar passages die zonder mijn eigen voorkennis misschien niet duidelijk genoeg waren. Namen, data, onderschriften en verwijzingen vragen eveneens aandacht. In een familiegeschiedenis hangen veel kleine gegevens met elkaar samen.

Soms blijkt een uitleg op twee plaatsen te staan. Soms komt een persoon in de tekst terug terwijl de lezer waarschijnlijk niet meer precies weet wie dat is. En soms is een alinea voor mij volkomen logisch, omdat ik het hele verhaal in mijn hoofd heb, terwijl er op papier nog een stap ontbreekt.

Dat is het lastige van je eigen tekst: je leest gemakkelijk wat je denkt dat er staat.

Daarom is het goed dat er nu ook andere ogen naar kijken.

Nu wacht ik op de lezers

Op dit moment wacht ik nog op de reacties van enkele lezers.

Dat is een bijzondere fase. Het manuscript is ver genoeg om uit handen te geven, maar ik wil hun opmerkingen nog kunnen meenemen voordat het boek wordt gedrukt.

Ik ben benieuwd waar zij bij stilstaan. Wat komt over? Waar raken ze de draad kwijt? Welke passage roept een vraag op die ik zelf niet meer zie? Misschien merken ze een onduidelijkheid op waar ik al verschillende keren overheen heb gelezen.

Hun reacties betekenen niet dat ik iedere suggestie automatisch zal overnemen. Ik zal steeds moeten bekijken wat het boek helpt en wat past bij het verhaal dat ik wil vertellen. Maar ik wil die opmerkingen wel serieus wegen.

Na zoveel tijd met een manuscript weet je als schrijver steeds beter wat je ermee bedoelt. Een lezer laat zien wat er daadwerkelijk aankomt. Dat verschil maakt deze laatste leesronde voor mij belangrijk.

Daarna gaat het boek naar de drukker

Zodra de reacties binnen zijn, ga ik ermee aan de slag. Ik bekijk wat aanpassing vraagt, verwerk de opmerkingen die het boek sterker en duidelijker maken en controleer de laatste versie nog eenmaal als geheel.

Daarna gaat Geschiedenis van een Indo naar de drukker.

Ik kijk uit naar het moment waarop ik het eerste exemplaar in handen heb. Nu bestaat het boek vooral op een scherm en in proefversies. Straks ligt het op tafel. Dan krijgt al dat verzamelen, onderzoeken, schrijven en herlezen een heel concrete vorm.

Tegelijk besef ik dat een gedrukte familiegeschiedenis nooit betekent dat alle vragen voorgoed zijn beantwoord. Er kan later nog een brief opduiken, een document beschikbaar komen of een herinnering worden gedeeld die iets aanvult.

Ik wil niet eindeloos blijven wachten op het laatste ontbrekende stukje. Er moet ook een moment komen waarop ik zeg: dit is het verhaal zoals ik het nu, zo zorgvuldig mogelijk, kan vertellen.

Dat moment is dichtbij.

Voorlopig wacht ik nog even op de lezers. Daarna volgen de laatste aanpassingen. En dan mag het boek de deur uit, op weg naar de drukker.

Ik ben heel benieuwd hoe het voelt wanneer het terugkomt.

Wil je op de hoogte blijven?

Dan is dit iets voor jou

Na het drukken op de knop "Probeer nu" opent je mailprogramma om het bericht te versturen.

Waar reizen, AI en verbeelding samenkomen in verhalen, beelden en digitale experimenten.

Nieuwsgierig blijven is misschien wel de mooiste reis die je kunt maken. Bedankt dat je een stukje met mij meereist.

© Alle rechten voorbehouden, © 2026

☕ Steun mijn creatieve werk