Hoe een idee tot werkelijkheid wordt.
Soms ontstaat een idee niet doordat je op zoek bent naar iets nieuws, maar door een eenvoudige vraag. Als je vandaag nog één vraag aan je vader, moeder, opa of oma zou kunnen stellen, welke zou dat dan zijn?
Ik bleef daar langer over nadenken dan ik had verwacht. Want zodra je zo'n vraag serieus neemt, volgen er vanzelf meer. Wat weet ik eigenlijk van mijn ouders toen ze jong waren? Waar droomden ze van? Waar waren ze bang voor? Welke keuzes hebben ze gemaakt waarover we nooit hebben gesproken? Wat deden ze op een gewone zondagmiddag toen ze twintig waren?
Van sommige dingen ken je het antwoord. Van andere denk je dat je het weet. En heel veel heb je simpelweg nooit gevraagd.
De kleine verhalen verdwijnen het eerst
Bij familiegeschiedenis denken we al snel aan geboortedata, huwelijken, verhuizingen en andere gebeurtenissen die ergens op papier zijn terug te vinden. Maar juist de kleine verhalen vind ik interessanter.
Hoe mijn vader sprak als hij enthousiast was. Wat mijn moeder altijd meenam wanneer we op vakantie gingen. De eerste auto. Een mislukte vakantie. Een ruzie waar jaren later om werd gelachen. Een café waar iedereen kwam. De muziek die thuis opstond.
Dat soort herinneringen staat zelden in een archief. Ze bestaan omdat iemand ze vertelt. En als niemand ernaar vraagt, verdwijnen ze. Misschien is dat wel het vreemde aan herinneringen: je weet vaak pas hoe waardevol een verhaal is wanneer je het niet meer kunt vragen.
Maar het gaat niet alleen over vroeger
Tijdens het nadenken over dat idee realiseerde ik me dat ik aanvankelijk vooral naar mijn ouders en grootouders keek. Tot ik de vraag omdraaide. Wat weten onze kinderen eigenlijk van ons? Niet van onze geboortedatum, opleiding of banen. Dat zijn gegevens.
Maar weten ze nog hoe wij dachten toen we dertig waren? Welke plannen mislukten? Waarom we bepaalde beslissingen namen? Waar we verschrikkelijk om moesten lachen? Waar we spijt van hadden? Wat we achteraf heel anders zouden hebben gedaan?
En dan zijn er onze kleinkinderen. Misschien zijn sommige verhalen die voor ons volkomen gewoon zijn voor hen later juist bijzonder. Je hoeft daarvoor helemaal geen spectaculair leven te hebben geleid. Integendeel. Juist het gewone leven is later vaak het verhaal.
En kinderen hebben óók verhalen
Toen kwam nog een gedachte. Waarom zou het alleen van oud naar jong moeten gaan? Ik wil ook de verhalen van kinderen en kleinkinderen horen. Wat maken zij mee? Waar dromen zij van? Hoe kijken zij nu naar hun ouders en grootouders? Wat vinden ze belangrijk? Wat herinneren zij zich van een gezamenlijke vakantie die ik misschien heel anders heb beleefd?
Stel dat een opa en een kleindochter afzonderlijk over dezelfde gebeurtenis vertellen. Dezelfde dag. Dezelfde plek. Dezelfde mensen. En toch twee verschillende herinneringen. Welke is dan de juiste? Allebei. Dat verschil is misschien juist het mooiste onderdeel van een familieverhaal.
Daar begon Vertel
Langzaam ontstond bij mij het idee voor een app. Ik heb hem Vertel genoemd. Niet omdat ik een app wil maken die automatisch een autobiografie voor je schrijft. Juist niet. Ik wil iets maken dat je helpt om verhalen boven tafel te krijgen. Vertel stelt bijvoorbeeld een vraag. Je hoeft vervolgens niet achter een leeg scherm te gaan zitten nadenken over de eerste zin van hoofdstuk één.
Je praat gewoon. Over die eerste brommer. Je grootouders. Een vakantie. De geboorte van je kind. Die baan waarvan je dacht dat je hem je hele leven zou houden. Een foto die al veertig jaar in een album zit. Vertel luistert. En misschien stelt het daarna nog één vraag. Niet omdat een computer het verhaal beter kent, maar omdat een goede vraag soms een herinnering naar boven haalt waarvan je niet eens wist dat je hem nog had.
Technologie mag helpen, maar niet overnemen
Natuurlijk speelt kunstmatige intelligentie een rol in Vertel. AI kan gesproken woorden omzetten naar tekst. Het kan een verspreking verwijderen, een verhaal beter leesbaar maken of een goede vervolgvraag voorstellen. En het kan iets doen wat voor families steeds belangrijker wordt: taalgrenzen overbruggen.
Een kleindochter kan in het Engels een vraag stellen aan haar Nederlandse opa. Hij krijgt de vraag in het Nederlands en vertelt zijn verhaal gewoon in zijn eigen taal. Zij kan dat later in het Engels lezen. Maar zijn oorspronkelijke stem blijft bewaard.
Dat vind ik belangrijk. Want uiteindelijk wil ik niet dat AI onze familieverhalen gaat schrijven. Ik wil dat AI ons helpt ze aan elkaar te vertellen. Daarom hanteer ik tijdens het maken van Vertel één eenvoudige regel: AI mag helpen bij het vertellen. Het mag nooit de herinnering veranderen.
Een levend familiegeheugen
Daarmee wordt Vertel langzaam iets anders dan een verzameling oude herinneringen. Het kan een levend familiegeheugen worden. Ouders vertellen aan kinderen. Kinderen stellen vragen aan ouders. Grootouders vertellen aan kleinkinderen.
Maar kleinkinderen vertellen net zo goed aan grootouders. En misschien vraagt iemand over twintig jaar: “*Opa, hoe keek jij eigenlijk naar kunstmatige intelligentie toen dat allemaal net begon?”
Dan lijkt het me prachtig wanneer ergens mijn eigen stem bewaard is gebleven waarin ik daarover vertel. Niet een tekst die een computer namens mij heeft bedacht. Mijn woorden. Mijn herinnering. Mijn stem.
Vertel is nog lang niet af
Op dit moment ben ik de app aan het bouwen. Er zullen dingen veranderen. Ideeën die nu fantastisch lijken, blijken misschien helemaal niet te werken. Andere mogelijkheden zullen juist tijdens het bouwen ontstaan. Dat hoort erbij. Ik wil daarom ook niet wachten tot Vertel straks keurig verpakt in een App Store staat voordat ik erover begin te schrijven.
Het ontstaan ervan is minstens zo interessant. De komende tijd zal ik daarom af en toe laten zien waar ik mee bezig ben, welke keuzes ik maak en tegen welke vragen ik aanloop. Maar eigenlijk begint Vertel niet met technologie. Het begint met iets wat mensen al duizenden jaren doen.
Iemand kijkt naar iemand anders en zegt: "Vertel eens". En misschien is dat meteen een mooie vraag om mee af te sluiten: "Welk verhaal zou jij nog heel graag van iemand uit jouw familie willen horen?"
Wil je op de hoogte blijven?
Dan is dit iets voor jou
Maar bestaan er dan niet al apps zoals Vertel?
Jazeker. Toen ik met Vertel begon, ontdekte ik al snel dat ik bepaald niet de eerste ben die nadenkt over het bewaren van persoonlijke verhalen. Er bestaan inmiddels mooie diensten waarmee ouders en grootouders vragen krijgen over hun leven, hun antwoorden kunnen inspreken en daar uiteindelijk zelfs een gedrukt boek van kunnen laten maken. Sommige bewaren ook de oorspronkelijke stem.
Dus waarom zou ik dan toch Vertel bouwen? Omdat ik tijdens het kijken naar die bestaande oplossingen steeds sterker het gevoel kreeg dat ik iets anders wilde maken. Voor mij moet Vertel niet eindigen bij het levensverhaal van één persoon.
Ik wil dat er een gesprek ontstaat tussen generaties. Een dochter moet haar vader een vraag kunnen stellen. Een opa zijn kleindochter. Maar die kleindochter moet net zo goed haar eigen verhaal kunnen vertellen. En als twee familieleden zich dezelfde vakantie totaal verschillend herinneren, hoeven we niet te bepalen wie er gelijk heeft.
We bewaren gewoon beide verhalen.
Daar komt nog iets bij. Families wonen tegenwoordig overal. En ze spreken lang niet altijd dezelfde taal. Ik wil daarom dat een kleindochter in Engeland haar Nederlandse opa gewoon in het Engels een vraag kan stellen. Hij krijgt die vraag in het Nederlands, vertelt zijn verhaal in zijn eigen taal en zij kan het vervolgens in het Engels lezen.
Maar ze kan óók op een knop drukken en zijn echte Nederlandse stem horen. Dat is voor mij belangrijk. Vertel moet geen verzameling door AI geproduceerde levensverhalen worden. De technologie zit er juist tussen om mensen dichter bij elkaar te brengen. AI kan luisteren, transcriberen, vertalen en misschien precies die vervolgvraag stellen waardoor iemand ineens zegt: “O ja… dat heb ik je eigenlijk nooit verteld.”
Maar het verhaal blijft van degene die het vertelt. Daarom wil ik in Vertel ook altijd onderscheid blijven maken tussen de oorspronkelijke opname, het transcript en een eventueel leesbaarder gemaakte versie. Je moet kunnen teruggaan naar wat iemand werkelijk heeft gezegd. En misschien zit daar uiteindelijk het belangrijkste verschil.
Ik wil met Vertel niet alleen het verleden conserveren. Ik wil dat families nu verhalen aan elkaar gaan vertellen. Ouders aan kinderen. Kinderen aan ouders. Grootouders aan kleinkinderen. Kleinkinderen aan grootouders. Niet om zo snel mogelijk een boek af te krijgen, maar om langzaam iets op te bouwen dat steeds waardevoller wordt: een levend familiegeheugen.
Daarom bouw ik Vertel. Niet omdat er nog niets vergelijkbaars bestaat. Maar omdat ik denk dat het verhaal nog lang niet af is.